EMT Boru Hatlarında Zamanla Oluşan Ovalleşme ve Kablo Çekme Zorlukları

Giriş: EMT Boru Sağlamdır Ama Değişmez Değildir

EMT (Electrical Metallic Tubing) borular, elektrik tesisatlarında en çok tercih edilen metal boru sistemlerinden biridir. Hafifliği, montaj kolaylığı ve mekanik dayanımı sayesinde uzun yıllar güvenle kullanılır. Ancak sahadaki gerçeklik şunu gösterir:

EMT borular zamanla şekil değiştirir.

Bu değişim çoğu zaman fark edilmez; ta ki yeni bir kablo çekilmek istendiğinde ya da arıza nedeniyle hat açılana kadar. İşte bu noktada “kablo gitmiyor”, “takılıyor”, “çekme sırasında zarar görüyor” gibi sorunlar ortaya çıkar.

Bu makalede EMT boru hatlarında zamanla oluşan ovalleşmenin nedenlerini, kablo çekme üzerindeki etkilerini ve önleyici/iyileştirici çözümleri detaylı biçimde ele alıyoruz.

1. Ovalleşme Nedir? EMT Boruda Nasıl Oluşur?

Ovalleşme, borunun ideal dairesel kesitini kaybederek:

• Yassılaşması

• Elips formuna yaklaşması

durumudur.

Bu deformasyon:

• Ani bir darbe ile oluşabileceği gibi

• Yıllar içinde yavaş yavaş da gelişebilir

ve genellikle boru dışından bakıldığında net şekilde fark edilmez.

2. EMT Borularda Ovalleşmenin Başlıca Nedenleri

2.1. Aşırı Sıkılan Kelepçeler

En yaygın nedenlerden biri budur.

• Montaj sırasında kelepçeler gereğinden fazla sıkılır

• Boru lokal olarak bastırılır

• Zamanla bu nokta ovalleşir

Özellikle:

• Tavan askılı montajlarda

• Dikey hatlarda

bu etki daha belirgindir.

2.2. Yapısal Hareketler ve Bina Oturması

Eski binalarda:

• Betonarme hareketleri

• Duvar ve tavan genleşmeleri

EMT borulara sürekli mikro baskı uygular. Boru bu baskıya direnç gösterse de, yıllar içinde kesit formu bozulur.

2.3. Üzerine Gelen Yükler

• Asma tavan üstünde yürünmesi

• EMT hattının sehpa gibi kullanılması

• Başka tesisatların boruya yaslanması

ovalleşmenin sessiz nedenleridir.

2.4. Yanlış Dirsek ve Büküm İşlemleri

Sahada:

• Uygun bükme yayı kullanılmadan

• Soğuk ve kontrolsüz bükülen

EMT borular, daha montaj aşamasında ovalleşmiş olarak sisteme girer.

3. Ovalleşmenin Kablo Çekme Üzerindeki Etkileri

Ovalleşme doğrudan kablo çekme performansını etkiler.

3.1. Sürtünme Alanının Artması

Dairesel kesitte kablo:

• Noktasal temas eder

Oval kesitte ise:

• Daha geniş yüzeyle temas eder

Sonuç:

• Çekme kuvveti artar

• Kablo kılıfı aşınır

3.2. Kablonun Takılması ve Kilitlenmesi

Özellikle:

• Ek noktalarında

• Dirsek öncesi ve sonrası

ovalleşmiş bölgeler, kablonun ilerlemesini tamamen durdurabilir.

Bu durumda:

• Aşırı çekme uygulanır

• Kablo iç iletkenleri zarar görür

3.3. İzolasyon Hasarı Riski

Zorlanan kablo:

• Dış kılıfında çizik

• İzolasyonda mikro yırtık

oluşturur. Bu hasar ilk etapta çalışmaya engel olmayabilir; ancak uzun vadede kaçak akım ve kısa devre riskini artırır.

4. Ovalleşme Neden Genellikle Geç Fark Edilir?

Çünkü:

• Boru dıştan hâlâ “sağlam” görünür

• Mevcut kablolar yıllardır içerdedir

• Sorun yalnızca yeni kablo çekilirken ortaya çıkar

Bu nedenle ovalleşme, revizyon sırasında fark edilen bir problemdir.

5. Ovalleşmiş EMT Boruda Kablo Çekme Denemeleri Neden Başarısız Olur?

Sahada sık yapılan hatalar:

• Daha güçlü çekme uygulamak

• Daha sert kablo kullanmak

• Çekme yayını zorlamak

Bu yaklaşımlar sorunu çözmez; aksine:

• Kabloya zarar verir

• Boru iç yüzeyini daha da bozar

6. Ovalleşmeyi Önlemek İçin Alınabilecek Önlemler

6.1. Doğru Kelepçe Torku

Kelepçeler:

• Boruyu tutmalı

• Ancak ezmemelidir

Üretici tork değerlerine uyulmalıdır.

6.2. Doğru Büküm Teknikleri

• EMT bükme yayı

• Uygun bükme makineleri

kullanılmalı, el yordamıyla bükümden kaçınılmalıdır.

6.3. Boru Üzerine Yük Binmesini Önlemek

EMT hattı:

• Taşıyıcı değildir

• Sehpa değildir

• Geçici destek değildir

Bu bilinç sahada yerleşmelidir.

7. Ovalleşmiş Hatlarda Çözüm Yöntemleri

7.1. Lokal Değişim

Ovalleşme yalnızca belirli bölgelerdeyse:

• O segment kesilip

• Yeni EMT parçası eklenebilir

Bu en sağlıklı çözümdür.

7.2. Alternatif Hat Açma

Eski hattı zorlamak yerine:

• Paralel yeni EMT hattı

çoğu zaman daha güvenli ve ekonomiktir.

7.3. Esnek Geçiş Elemanları

Bazı durumlarda:

• Kısa mesafede esnek metal hortum

kullanılarak kritik bölge bypass edilebilir.

8. Saha Uygulama Örneği

30 yıllık hastane binası:

• Mevcut EMT hattına data kablosu eklenmek istendi

• Kablo çekilemedi

İnceleme:

• Kelepçe noktalarında ciddi ovalleşme

Çözüm:

• Kritik segmentler değiştirildi

• Hat sorunsuz şekilde genişletildi

9. Sık Yapılan Yanlışlar

• Ovalleşmiş hattı “bir şekilde” kullanmaya çalışmak

• Kabloyu zorlayarak çekmek

• Sorunu kabloya bağlamak

• Boru deformasyonunu görmezden gelmek

10. Sonuç

EMT borular dayanıklıdır; ancak yanlış montaj, aşırı sıkma ve çevresel etkiler zamanla ovalleşmeye yol açar. Bu durum en çok kablo çekme sırasında kendini gösterir ve genellikle geç fark edilir.

Doğru montaj, düzenli kontrol ve revizyon sırasında bilinçli yaklaşım sayesinde:

• Kablo hasarları önlenir

• İş süresi kısalır

• Tesisat güvenliği artar